Centralne Muzeum Jeńców Wojennych

Najważniejsze
Centralne Muzeum Jeńców Wojennych to wojewódzka instytucja kultury, która dokumentuje losy jeńców wojennych z II wojny światowej. W Opolu, przy ul. Minorytów 3, mieszczą się dyrekcja, działy naukowe i wystawy: stała oraz czasowe. Druga siedziba, w Łambinowicach, stoi przy dawnych obozach jenieckich. Do opolskiej siedziby przychodzi się po historię niewoli w ujęciu regionalnym, narodowym i europejskim, w budynku, który sam ma ciężką przeszłość.
Co można zobaczyć
Wystawa stała nosi tytuł „Miejsce Pamięci Narodowej w Łambinowicach: dziedzictwo regionalne, narodowe, europejskie”. Opowiada o miejscu, w którym od wojny francusko-pruskiej po II wojnę światową działały obozy jenieckie. Obok pokazywane są wystawy czasowe, a ich aktualny program sprawdzisz na stronie muzeum.
Zbiory liczą ponad 10 tys. obiektów i należą do największych takich kolekcji w Polsce. Tworzą je trzy rodzaje pamiątek: rzeczy samych jeńców, przedmioty związane z administracją i strażą obozów oraz powojenne prace upamiętniające. Najstarsze eksponaty pochodzą z I wojny światowej. Trzon stanowi II wojna: przede wszystkim polscy żołnierze w niemieckiej niewoli, a do tego internowani w Rumunii i Szwajcarii. Z niewoli w ZSRR zachowało się niewiele obiektów.
Archiwum to zasób badawczy, nie część zwiedzania. Przechowuje dokumenty dotyczące głównie polskich jeńców z obozów niemieckich, radzieckich i obozów internowania. Uzupełniają je mikrofilmy z archiwów państwowych w Moskwie, Pradze i Freiburgu, fototeka, nagrania wideo i dźwiękowe oraz mapy.
Co jest w Łambinowicach?
Muzeum zajmuje tu dawną komendanturę Wehrmachtu i budynek wartowni. Mieszczą się w nich Dział Edukacji i Wystaw oraz Dział Zbiorów i Konserwacji. Przez modernizację zamknięto trzy wystawy stałe. Według Wikipedii zwiedzający mają dostęp do dwóch, w tym jednej w Miejscu Pamięci. Przed budynkiem pokazywane są cykliczne wystawy czasowe.
W promieniu kilku kilometrów przetrwały resztki dawnego poligonu, pozostałości stalagu 344 Lamsdorf i cmentarze jenieckie. Najstarsze groby pochodzą z 1871 roku. Obszar ma status zabytku od 1968 roku, a od 2002 roku jest Miejscem Pamięci Narodowej.
Historia placówki
Muzeum założono w 1964 roku w Łambinowicach. Miało badać losy jeńców, zabezpieczyć pozostałości po obozach i upamiętnić zmarłych. Początkowo było oddziałem Muzeum Śląska Opolskiego. Rok później stało się samodzielną placówką, Muzeum Martyrologii Jeńców Wojennych. W 1973 roku dostało nazwę Muzeum Martyrologii i Walki Jeńców Wojennych, a obecną nosi od 1984 roku.
Pół wieku działalności muzeum świętowało w listopadzie 2015 roku. Otwarto wtedy wystawę jubileuszową, zorganizowano konferencję naukową w Łambinowicach i panel dyskusyjny w Opolu. W Filharmonii Opolskiej odbył się koncert, a muzeum otrzymało Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”.
Czym był budynek dyrekcji?
Dzisiejsza siedziba dyrekcji była kiedyś słodownią, potem miejskim aresztem, a w czasie wojny aresztem Gestapo. Ulica leży między Młynówką, dawnym korytem Odry, a klasztorem minorytów. Na litografii z 1680 roku stoi tu jeszcze pusty plac. Pożar z 30 maja 1739 roku zniszczył dwie trzecie zabudowy miasta. Odbudowany teren zajęły domy komunalne oraz słodownia z miejskim aresztem. Od niemieckiego słowa „Stock”, czyli dyby lub potocznie więzienie, nazwę wzięły budynek (Stockhaus) i zaułek (Stock Gasse).
| Rok | Wydarzenie |
|---|---|
| 1933 | koniec funkcjonowania aresztu miejskiego, potem areszt Gestapo do 1945 roku |
| 1947 | ulica dostaje nazwę Minorytów (wcześniej Staromiejska) |
| 1984 | prezydent Opola przekazuje budynek muzeum (21 marca) |
| 1985 | start remontu, do gmachu dodano jedną kondygnację |
| 1989 | oddanie obiektu do eksploatacji (17 marca) |
| 1991 | wpis do Rejestru Zabytków Województwa Opolskiego |
| od 1995 do 1998 | rozbudowa części przy ulicy, nowa powierzchnia wystawiennicza |
| od 2009 do 2010 | galeria od strony Młynówki łączy oba budynki muzeum |
Zanim budynek trafił do muzeum, mieściły się w nim m.in. Ochotnicza Rezerwa Milicji Obywatelskiej, Związek Bojowników o Wolność i Demokrację oraz Zieleń Miejska.
Zwiedzanie: godziny, bilety, adres
Godziny otwarcia, ceny biletów i zasady zwiedzania sprawdzisz na stronie muzeum, cmjw.pl. Opolska siedziba stoi przy Młynówce, obok klasztoru minorytów. Adres w Łambinowicach to ul. Muzealna 4.
Którą siedzibę wybrać?
Jeśli masz w Opolu jedno popołudnie, radzę zacząć od Minorytów: to siedziba w mieście, z wystawą stałą i wystawami czasowymi. Łambinowice to osobny wyjazd. Ma sens, gdy zależy ci na samym terenie poobozowym, cmentarzach i reliktach stalagu. Przed wyjazdem sprawdź, które ekspozycje są w danej chwili dostępne.
Dla kogo
Opolska siedziba jest dla osób, które chcą poznać historię niewoli wojennej, a nie tylko daty bitew. Nadaje się dla dorosłych i młodzieży szkolnej, bo instytucja ma dział edukacji. Do Łambinowic jedzie się po sam teren poobozowy. Badaczom przydaje się zaplecze w Opolu: dział naukowy, archiwum i biblioteka.
Fot. Julo, Public domain, Wikimedia Commons