Dieta keto: na czym polega, ketoza i co jeść
Najważniejsze
Dieta keto (ketogeniczna) to sposób żywienia z bardzo małą ilością węglowodanów, białkiem w normie i tłuszczem jako głównym źródłem energii. Ma wprowadzić organizm w ketozę, czyli stan, w którym wątroba wytwarza z tłuszczu ciała ketonowe zastępujące glukozę. Jedynym potwierdzonym wskazaniem medycznym jest padaczka lekooporna u dzieci. Przy chorobach przewlekłych, w ciąży i przy przyjmowaniu leków o takiej diecie decyduje się razem z lekarzem.
Jakie proporcje tłuszczu, białka i węglowodanów zakłada dieta ketogeniczna?
W wersji klasycznej tłuszcz dostarcza ok. 90% energii, białko mieści się w normie, a węglowodany są marginesem. Białka jest ok. 1 g na kilogram masy ciała, więc keto nie jest dietą wysokobiałkową. Nadmiar białka szkodzi celowi diety: z aminokwasów glukogennych organizm wytwarza glukozę, a o jej brak właśnie chodzi.
Klasyczna wersja to dieta 4:1. Łagodniejsze odmiany to dieta MCT (z trójglicerydami średniołańcuchowymi), zmodyfikowana dieta Atkinsa i dieta o niskim indeksie glikemicznym (LGIT). Proporcje diet ketogenicznych podaje Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej (NCEZ), a normy dla populacji to zalecenia Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego (PTD).
| Model żywienia | Tłuszcz (% energii) | Białko (% energii) | Węglowodany (% energii) |
|---|---|---|---|
| Zalecenia PTD | 25–40 | 15–20 | 45 |
| Klasyczna dieta 4:1 | ok. 90 | w normie, ok. 1 g/kg masy ciała | kilka |
| Dieta ketogeniczna modyfikowana | 65 | 25 | 10 |
| Dieta MCT | ok. 70, w tym 30–60 z MCT | reszta energii | reszta energii |
| LGIT | 60 | reszta energii | 10 (produkty o IG poniżej 50) |
| Zmodyfikowana dieta Atkinsa | bez procentów | więcej niż w klasycznej | mniej rygorystyczny limit |
Co to jest ketoza i jak organizm w nią wchodzi?
Ketoza to stan, w którym paliwem organizmu są ciała ketonowe powstające z tłuszczu, a nie glukoza. Występuje też naturalnie, na przykład przy głodzeniu i po długotrwałym wysiłku. Ciała ketonowe to beta-hydroksymaślan, acetooctan i aceton.
Dieta uruchamia ten stan w trzech krokach:
- Przy małej podaży węglowodanów spada wydzielanie insuliny.
- Glikogen, czyli zapas glukozy w wątrobie, zużywa się w 3–4 dni.
- Wątroba zaczyna wytwarzać ciała ketonowe z kwasów tłuszczowych pochodzących z tkanki tłuszczowej.
Wejście w ketozę trwa więc kilka dni, zależnie od cech osoby i jej aktywności. Że ketoza rzeczywiście się zaczęła, potwierdza dopiero pomiar ciał ketonowych. Samopoczucie i spadek wagi są słabymi wskaźnikami.
Co można jeść na diecie keto?
Podstawą jadłospisu są tłuszcze, tłuste ryby i mięso, orzechy oraz warzywa niskoskrobiowe. Ser żółty jest dozwolony.
- Tłuszcze i nabiał: masło, tłusta śmietana, oliwa, sery, w tym mascarpone i żółte.
- Tłuste mięso i ryby: boczek, kiełbasa, łosoś, halibut.
- Orzechy, pestki i nasiona.
- Warzywa i owoce: sałaty, szpinak, papryka, ogórek, cukinia, bakłażan, a w ograniczonych ilościach truskawki, maliny i inne owoce jagodowe oraz awokado.
- W umiarkowanych ilościach: pozostałe ryby, owoce morza, mięso oraz jajka, także jajka na twardo i na miękko.

Czego unikać na keto?
Z jadłospisu znikają produkty bogate w skrobię i cukry.
- Produkty zbożowe: chleb, płatki, kasze.
- Ziemniaki, buraki i marchew.
- Nasiona roślin strączkowych.
- Cukier i słodycze, w tym miód i syropy.
- Banany, jabłka, winogrona, kukurydza i groszek.
Jak może wyglądać jeden dzień na keto?
Przykładowy dzień, bez odmierzania porcji:
- omlet z awokado i boczkiem,
- garść migdałów,
- sałatka z kurczakiem i oliwą,
- mozzarella z oliwkami,
- pieczony łosoś z brokułami.
Kiedy dieta keto ma uzasadnienie medyczne?
Tylko w padaczce lekoopornej u dzieci, bo to jedyne potwierdzone wskazanie. Odchudzanie wskazaniem medycznym nie jest.
Dietę keto badano także w innych schorzeniach, ale wyniki nie są jednoznaczne:
- otyłość,
- cukrzyca typu 2,
- stwardnienie zanikowe boczne (SLA),
- choroba Parkinsona,
- choroba Alzheimera,
- stan po udarze.
Jakie są minusy diety keto i kto nie powinien jej stosować?
Dieta niesie ryzyko hipoglikemii, zaburzeń elektrolitowych (sodu, potasu, magnezu) i niedoborów. Wykluczenie całych grup produktów zmniejsza różnorodność źródeł witamin i minerałów. Na starcie część osób przechodzi tzw. keto grypę, czyli okres gorszego samopoczucia. Kto szuka modelu bez wykluczania całych grup produktów, może porównać keto z dietą przeciwzapalną, która zostawia owoce, strączki i pełne ziarno.
Przeciwwskazania obejmują:
- cukrzycę typu 1,
- ciążę i karmienie piersią,
- choroby nerek,
- choroby wątroby,
- choroby trzustki,
- przyjmowanie leków wpływających na poziom glukozy.
Dieta wymaga kontroli lekarza i dietetyka oraz regularnych badań. Na wizytę u lekarza rodzinnego albo dietetyka w Opolu zabrałabym aktualne wyniki krwi i listę przyjmowanych leków. Z nimi łatwiej ocenić, czy keto w ogóle wchodzi w grę.
Ile węglowodanów dziennie dopuszcza keto?
Zwykle 20–50 g dziennie, a w wersji klasycznej nawet tylko 10–15 g. Dla porównania zalecenia PTD przy 2000 kcal to ok. 225 g węglowodanów dziennie. Limit można liczyć na dwa sposoby:
- węglowodany ogółem to wszystko, co produkt zawiera, razem z błonnikiem,
- węglowodany netto to węglowodany ogółem minus błonnik.
Ile można schudnąć na keto w pierwszych dniach?
Jednej liczby nie ma. Pierwszy spadek masy wynika częściowo ze zużycia glikogenu, które trwa 3–4 dni, a po powrocie węglowodanów masa ciała równie szybko wraca.