Przejdź do treści głównej
Zdrowie i uroda

Dieta keto: na czym polega, ketoza i co jeść

4.9 / 5
(3132 ocen)
Jajka, boczek, awokado i orzechy na drewnianym blacie kuchennym
Czas czytania: 5 min

Najważniejsze

Dieta keto (ketogeniczna) to sposób żywienia z bardzo małą ilością węglowodanów, białkiem w normie i tłuszczem jako głównym źródłem energii. Ma wprowadzić organizm w ketozę, czyli stan, w którym wątroba wytwarza z tłuszczu ciała ketonowe zastępujące glukozę. Jedynym potwierdzonym wskazaniem medycznym jest padaczka lekooporna u dzieci. Przy chorobach przewlekłych, w ciąży i przy przyjmowaniu leków o takiej diecie decyduje się razem z lekarzem.

Jakie proporcje tłuszczu, białka i węglowodanów zakłada dieta ketogeniczna?

W wersji klasycznej tłuszcz dostarcza ok. 90% energii, białko mieści się w normie, a węglowodany są marginesem. Białka jest ok. 1 g na kilogram masy ciała, więc keto nie jest dietą wysokobiałkową. Nadmiar białka szkodzi celowi diety: z aminokwasów glukogennych organizm wytwarza glukozę, a o jej brak właśnie chodzi.

Klasyczna wersja to dieta 4:1. Łagodniejsze odmiany to dieta MCT (z trójglicerydami średniołańcuchowymi), zmodyfikowana dieta Atkinsa i dieta o niskim indeksie glikemicznym (LGIT). Proporcje diet ketogenicznych podaje Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej (NCEZ), a normy dla populacji to zalecenia Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego (PTD).

Model żywienia Tłuszcz (% energii) Białko (% energii) Węglowodany (% energii)
Zalecenia PTD 25–40 15–20 45
Klasyczna dieta 4:1 ok. 90 w normie, ok. 1 g/kg masy ciała kilka
Dieta ketogeniczna modyfikowana 65 25 10
Dieta MCT ok. 70, w tym 30–60 z MCT reszta energii reszta energii
LGIT 60 reszta energii 10 (produkty o IG poniżej 50)
Zmodyfikowana dieta Atkinsa bez procentów więcej niż w klasycznej mniej rygorystyczny limit

Co to jest ketoza i jak organizm w nią wchodzi?

Ketoza to stan, w którym paliwem organizmu są ciała ketonowe powstające z tłuszczu, a nie glukoza. Występuje też naturalnie, na przykład przy głodzeniu i po długotrwałym wysiłku. Ciała ketonowe to beta-hydroksymaślan, acetooctan i aceton.

Dieta uruchamia ten stan w trzech krokach:

  1. Przy małej podaży węglowodanów spada wydzielanie insuliny.
  2. Glikogen, czyli zapas glukozy w wątrobie, zużywa się w 3–4 dni.
  3. Wątroba zaczyna wytwarzać ciała ketonowe z kwasów tłuszczowych pochodzących z tkanki tłuszczowej.

Wejście w ketozę trwa więc kilka dni, zależnie od cech osoby i jej aktywności. Że ketoza rzeczywiście się zaczęła, potwierdza dopiero pomiar ciał ketonowych. Samopoczucie i spadek wagi są słabymi wskaźnikami.

Co można jeść na diecie keto?

Podstawą jadłospisu są tłuszcze, tłuste ryby i mięso, orzechy oraz warzywa niskoskrobiowe. Ser żółty jest dozwolony.

  • Tłuszcze i nabiał: masło, tłusta śmietana, oliwa, sery, w tym mascarpone i żółte.
  • Tłuste mięso i ryby: boczek, kiełbasa, łosoś, halibut.
  • Orzechy, pestki i nasiona.
  • Warzywa i owoce: sałaty, szpinak, papryka, ogórek, cukinia, bakłażan, a w ograniczonych ilościach truskawki, maliny i inne owoce jagodowe oraz awokado.
  • W umiarkowanych ilościach: pozostałe ryby, owoce morza, mięso oraz jajka, także jajka na twardo i na miękko.
Awokado, łosoś, jajka, orzechy i zielone warzywa na drewnianym stole
Produkty typowe dla diety ketogenicznej

Czego unikać na keto?

Z jadłospisu znikają produkty bogate w skrobię i cukry.

  • Produkty zbożowe: chleb, płatki, kasze.
  • Ziemniaki, buraki i marchew.
  • Nasiona roślin strączkowych.
  • Cukier i słodycze, w tym miód i syropy.
  • Banany, jabłka, winogrona, kukurydza i groszek.

Jak może wyglądać jeden dzień na keto?

Przykładowy dzień, bez odmierzania porcji:

  • omlet z awokado i boczkiem,
  • garść migdałów,
  • sałatka z kurczakiem i oliwą,
  • mozzarella z oliwkami,
  • pieczony łosoś z brokułami.

Kiedy dieta keto ma uzasadnienie medyczne?

Tylko w padaczce lekoopornej u dzieci, bo to jedyne potwierdzone wskazanie. Odchudzanie wskazaniem medycznym nie jest.

Dietę keto badano także w innych schorzeniach, ale wyniki nie są jednoznaczne:

  • otyłość,
  • cukrzyca typu 2,
  • stwardnienie zanikowe boczne (SLA),
  • choroba Parkinsona,
  • choroba Alzheimera,
  • stan po udarze.

Jakie są minusy diety keto i kto nie powinien jej stosować?

Dieta niesie ryzyko hipoglikemii, zaburzeń elektrolitowych (sodu, potasu, magnezu) i niedoborów. Wykluczenie całych grup produktów zmniejsza różnorodność źródeł witamin i minerałów. Na starcie część osób przechodzi tzw. keto grypę, czyli okres gorszego samopoczucia. Kto szuka modelu bez wykluczania całych grup produktów, może porównać keto z dietą przeciwzapalną, która zostawia owoce, strączki i pełne ziarno.

Przeciwwskazania obejmują:

  • cukrzycę typu 1,
  • ciążę i karmienie piersią,
  • choroby nerek,
  • choroby wątroby,
  • choroby trzustki,
  • przyjmowanie leków wpływających na poziom glukozy.

Dieta wymaga kontroli lekarza i dietetyka oraz regularnych badań. Na wizytę u lekarza rodzinnego albo dietetyka w Opolu zabrałabym aktualne wyniki krwi i listę przyjmowanych leków. Z nimi łatwiej ocenić, czy keto w ogóle wchodzi w grę.

Ile węglowodanów dziennie dopuszcza keto?

Zwykle 20–50 g dziennie, a w wersji klasycznej nawet tylko 10–15 g. Dla porównania zalecenia PTD przy 2000 kcal to ok. 225 g węglowodanów dziennie. Limit można liczyć na dwa sposoby:

  • węglowodany ogółem to wszystko, co produkt zawiera, razem z błonnikiem,
  • węglowodany netto to węglowodany ogółem minus błonnik.

Ile można schudnąć na keto w pierwszych dniach?

Jednej liczby nie ma. Pierwszy spadek masy wynika częściowo ze zużycia glikogenu, które trwa 3–4 dni, a po powrocie węglowodanów masa ciała równie szybko wraca.

Zdjęcie: Irmina Czapla

Irmina Czapla

Autor serwisu

Relacjonuje codzienne sprawy Opola: komunikację, drobne remonty i wydarzenia w dzielnicach. W redakcji zbiera sygnały od mieszkańców i przekłada je na krótkie, konkretne materiały.